Veel fabrieken draaien 24/7 door of willen hier in de toekomst naartoe werken. Dit betekent dat machines, processen en personeel dag en nacht begeleid moeten worden. Dit wordt vaak gerealiseerd door ploegenroosters te gebruiken, volgens een shiftsysteem. In deze blog leggen we uit welke ploegenroosters er zijn en wat voor impact ze hebben op het personeel en de fabriek.
Wat is een ploegenrooster binnen een fabriek?
Een ploegenrooster is een schema waarin wordt vastgelegd wanneer medewerkers werken en wanneer ze vrij zijn – verdeeld over specifieke tijdsblokken. Het doel van zo’n ploegenrooster is om de productiecapaciteit optimaal te verdelen over deze verschillende tijdsblokken. Dit noemen we ook wel shifts. In plaats van dat alle medewerkers tegelijk werken, wordt er gebruikgemaakt van verschillende ploegendiensten die elkaar opvolgen. Dit zorgt ervoor dat machines langer kunnen draaien, tot 24 uur per dag. Door slim om te gaan met een ploegenrooster, voorkom je stilstand en benut je personeel en apparatuur maximaal. Tegelijkertijd moet een ploegenrooster rekening houden met rusttijden, arbeidswetgeving en de fysieke belasting van medewerkers.
Welke soorten ploegendiensten komen het meest voor?
Fabrieken kunnen verschillende ploegendiensten gebruiken. De keuze voor een bepaalde ploegendienst is afhankelijk van de productiebehoefte en de personeelscapaciteit. De voornaamste ploegendiensten die worden toegepast in fabrieken, zijn de 2 ploegendienst, de 3 ploegendienst en de 5 ploegendienst. Hieronder lichten we de voor- en nadelen van ieder ploegenrooster toe.
2 ploegendienst: Eenvoudig shiftsysteem voor productie
De 2 ploegendienst is één van de meest eenvoudige en veelgebruikte ploegenroosters. Hierbij werken twee ploegen die elkaar afwisselen – meestal in een ochtend- en middag/avondshift. Een typische indeling kan bijvoorbeeld zijn van 06:00 tot 14:00 en van 14:00 tot 22:00. Dit systeem is vooral geschikt voor fabrieken die hun productie willen verlengen ten opzichte van de standaard werktijden, maar de fabriek niet 24/7 draaiende te hoeven houden. Denk aan bedrijven waar de vraag hoog is, maar niet continu doorloopt. Voordelen van een 2 ploegendienst zijn onder andere de relatief eenvoudige planning en een lagere belasting voor medewerkers, omdat er geen nachtdiensten zijn. Nadelen zijn dat machines ’s nachts stilstaan en dat de maximale productiecapaciteit beperkt blijft.
3 ploegendienst: Continuïteit met nachtploeg
De 3 ploegendienst wordt vaak ingezet wanneer bedrijven dichter bij een 24/7 productie willen komen. In dit systeem werken drie ploegen die elkaar afwisselen in ochtend-, middag- en nachtdiensten. Een voorbeeldindeling is:
- Ochtend: 06:00 – 14:00
- Middag: 14:00 – 22:00
- Nacht: 22:00 – 06:00
Hoewel dit systeem wél een nachtdienst bevat, wordt het soms gezien als een tussenstap naar volledige continuïteit. De productie draait in principe dag en nacht door, maar vaak alleen op werkdagen. Het grote voordeel van de 3 ploegendienst is dat machines optimaal benut worden en de output aanzienlijk stijgt. Wel brengt dit systeem meer uitdagingen met zich mee op het gebied van personeelsplanning en -belasting.
5 ploegendienst en het 5 ploegen systeem uitgelegd
De 5 ploegendienst is bedoeld voor fabrieken die echt 24 uur per dag en 7 dagen per week produceren. In het 5 ploegen systeem worden 5 aparte ploegen samengesteld die elkaar continu afwisselen, zodat elke ploeg voldoende rust kan nemen zonder de productie stil te leggen. Een belangrijk kenmerk van het 5 ploegen systeem is dat medewerkers niet alleen werken, maar ook regelmatig een aantal aansluitende dagen vrij zijn. Dit wordt mogelijk gemaakt doordat er meer ploegen zijn dan strikt nodig is voor de bezetting. De voordelen van de 5 ploegendienst zijn duidelijk: Maximale productiecapaciteit, geen stilstand van machines en een betere verdeling van de werkdruk. Daar staat tegenover dat de planning complexer is en dat medewerkers moeten wennen aan wisselende werktijden, inclusief nachtdiensten en weekendwerk.
Welk shiftsysteem past bij jouw fabriek?
Een geschikt ploegenrooster kiezen vraagt om het bekijken van meerdere factoren binnen jouw fabriek. Denk bijvoorbeeld aan het productievolume. Heb je een constante, hoge vraag en moeten machines continu draaien? Dan ligt een 5 ploegendienst voor de hand. Is de vraag minder intensief, dan kan een 2 ploegendienst of 3 ploegendienst voldoende zijn. Daarnaast moet er goed worden nagedacht over de belasting van het personeel. Hoe meer ploegen en hoe complexer het rooster, des groter de impact op medewerkers. Zij krijgen dan namelijk te maken met nachtdiensten, onregelmatige werktijden en een lastigere balans tussen werk en privé. Vervolgens moet je voor een ploegenrooster kiezen dat past bij de continuïteit in de fabriek. Sommige productieprocessen kunnen niet zomaar stilgelegd worden, bijvoorbeeld in de chemische industrie of voedselproductie. In zulke gevallen is een 5 ploegenrooster noodzakelijk om continu draaiende te blijven.
Wat is het 4-5-5-4-5-5 ploegenrooster?
Het 4-5-5-4-5-5 ploegenrooster is een specifiek schema binnen de 5 ploegendienst. De naam verwijst naar het aantal werkdagen en vrije dagen in een cyclus. In de praktijk betekent dit dat een medewerker bijvoorbeeld 4 dagen werkt, gevolgd door een aantal rustdagen. Hierop volgen dan weer 5 werkdagen voor de volgende rustdagen starten. Deze cyclus herhaalt zich continu en zorgt ervoor dat alle ploegen gelijkmatig worden ingezet over ochtend-, middag- en nachtdiensten. Dit systeem zorgt voor een goede balans tussen werk en herstel. Zo’n uitvoering van een 5 ploegenrooster kan er als volgt uitzien:
- 4 dagen werken (bijvoorbeeld ochtenddiensten)
- 2 tot 3 dagen vrij
- 5 dagen werken (bijvoorbeeld middagdiensten)
- 2 tot 3 dagen vrij
- 5 dagen werken (bijvoorbeeld nachtdiensten)
- 3 tot 4 dagen vrij
Vragen over ploegendiensten in fabrieken?
Het efficiënt opzetten of optimaliseren van een ploegenrooster kan complex zijn. Er zijn veel factoren om rekening mee te houden binnen jouw fabriek, van wetgeving tot personeelsplanning. Voor meer inzichten en digitale ondersteuning in dit proces, kun je altijd contact opnemen met onze experts van EZ Factory.